Alle boeken van de wereld

Op ILFU heeft Walter van den Berg een stuk geschreven waarin hij het gebruik van AI als schrijfhulp bespreekt. Ik heb niets tegen Walter van den Berg en ik heb zelfs niets tegen de manier waarop hij suggereert AI in te zetten, maar ik geloof niet dat ik er iets aan zal hebben:

Schrijf je boek, geef het daarna aan een taalmodel en vraag waarom je personages zeggen wat ze zeggen, waarom ze reageren zoals ze reageren.

Om antwoord op die vragen te krijgen, zou je het boek wat mij betreft beter door een andere persoon kunnen laten lezen. Ik vraag daar in eerste instantie meestal mijn vrouw voor. Ik heb ook vrienden die ik kan vragen en die heus niet allemaal schrijver of redacteur zijn. Ik geloof dat als het gaat om psychologisch inzicht, want daar lijkt Van den Berg het in dit geval over te hebben, ik eerder op één enkele medemens zou vertrouwen dan op een taalmodel, ook al is dat volgens hem uitermate geschikt als klankboord:

Je hebt een tool beschikbaar die alle boeken van de wereld heeft gelezen, fictie en literatuurtheorie, psychologie, alles alles alles.

De vraag is of dat taalmodel inderdaad ‘alle boeken van de wereld’ heeft gelezen, ik denk eerder: gestolen, gescand en op afroep raadpleegbaar. Ik geloof niet dat als je een taalmodel vraagt een stichtelijk sonnet te schrijven, dat automatisch het werk van Jacob Revius zal worden meegenomen. Maar laten we uitgaan van het idee dat een taalmodel ‘alle boeken van de wereld’ heeft gelezen. In Trouw kwam ik deze droom van auteurs zonder mensenredacteur al eerder tegen, in een artikel van Francis Esfandiari (volgens Trouw is zij schrijver, maar vooralsnog alleen van opiniestukken):

Ik kan klagen, want het zou fijner (en gezelliger) zijn om een wekelijkse afspraak te hebben met een hoogleraar literatuur die mijn werk heeft gelezen en feedback geeft op mijn voortgang. Maar ChatGPT of Claude zijn geen slechte schrijfcoach: waar een fanatieke hoogleraar in zijn/haar leven maximaal zo’n 5000 boeken kan lezen, heeft ChatGPT een database waarin alle klassiekers zijn opgenomen – van de Odyssee tot Paradise Lost. AI gebruikt de stijl en de techniek van Kafka en Jane Austen om feedback te geven op mijn teksten.

Ja, dat zal vast, maar het taalmodel heeft ook alle meer dan honderd delen in de serie De Cock en alles van Gopher gelezen en kan ook de stijl en techniek van Fifty Shades of Grey, Suske en Wiske of Mein Kampf gebruiken om feedback te geven. Ik heb liever commentaar van iemand die ik vertrouw, van wie ik de smaak ken en die eerlijk genoeg is om te vertellen wat hij of zij van mijn werk vindt.

Maar in eerste instantie vertrouw ik — ondanks eeuwige twijfels over wat ik schrijf — op mijn eigen ervaring als redacteur en vooral mijn intuïtie als schrijver. Ik hoef niet eens te weten waarom mijn ‘personages zeggen wat ze zeggen, waarom ze reageren zoals ze reageren.’ Ik kijk alleen of wat ze zeggen en doen werkt, of hun handelingen, uitspraken en gedachten het verhaal verder helpen.

Het is prachtig dat een taalmodel de complete geschreven cultuur in elke taal denkbaar ter beschikking heeft, maar Milton, Homerus, Kafka, Jane Austen, Baantjer en ‘alle boeken van de wereld’ zullen je niks helpen bij wat een schrijver een schrijver maakt: een eigen stem vinden. Een stem die boven de lauwe middelmaat uitklinkt.