6b96e8efd3018748fc542d48f5b89bcc

John Wetton

John Wetton is overleden. Een prachtige zanger en geweldige songwriter, maar vooral een machtige bassist, zoals hier bij Roxy Music in Duitsland, met de toen negentienjarige Eddie Jobson op toetsen en elektrieke viool, Phil Manzanera op gitaar, Andy Mackay op hobo (!), Paul Thompson (wat een drummer) en natuurlijk Bryan Ferry.

Een paar maanden later, zelfde band, in Amerika:

screen-shot-2014-07-17-at-1-23-56-pm

Literatuurhuis

Komende zondag geef ik een korte lezing over kunst en fictieve kunst in de literatuur. Ik besteed onder andere aandacht aan Sint Sebastiaan in de gelijknamige roman van Vestdijk en in het gedicht ‘Het veer’ van Nijhoff.

Deze clip van Alt-J laat ik niet zien/horen, maar hij is misschien geïnspireerd op de pijlheilige. Heftig filmpje (in het liedje trouwens een sample van de stem van Miley Cyrus). Net als de martelaar overleeft de jongen de aanvallen met pijl en boog.

Sint Sebastiaan trok de pijlen uit zijn vlees en werd uiteindelijk doodgeknuppeld, waarna zijn lijk in het riool van Rome werd gekieperd. Dat waren nog eens tijden (derde eeuw na Chr.). Maar goed, zondag 15 januari dus meer in het Literatuurhuis, aan de Oudegracht 237 te Utrecht, aanvang 14.00 uur.

portrait_of_a_man_by_jan_van_eyck_detail

Zelfportret met tulband

In Nooit meer slapen schrijft W.F. Hermans dat de hoofdfiguur Alfred op aanraden van zijn reisgenoot ‘een linnen hoedje (American Army Surplus)’ draagt, ‘waaraan rondom een muggennet bevestigd is.’

Zelf maakte Hermans een tocht door het onherbergzame hoge noorden van Noorwegen en droeg hij zo’n zelfde hoedje, zoals te zien is op deze foto uit het Literatuurmuseum (waar overigens een prachtige ‘pagina’ over Nooit meer slapen te vinden is):

wfh

Ben ik de enige die bij deze blik moet denken aan het Zelfportret met tulband van Jan van Eyck?

portrait_of_a_man_by_jan_van_eyck

En dan te bedenken dat de laatste afdeling van Harry Mulisch’ Voer voor psychologen als titel heeft: ‘Zelfportret met tulband’. Maar dat gaat over Harry zelf en de man links op dit mozaïek:

hermes_mercurius_trismegistus_siena_cathedral

Als toetje nog even de trailer van Beyond Sleep, de fraaie verfilming van Nooit meer slapen:

4988m09_52dnc

Liotard

Hoera, het Rijksmuseum heeft een nieuwe Liotard gekocht. Het gaat om een schilderij (Jean-Etienne Liotard is vooral beroemd om zijn pastels) van een Hollands meisje dat uit een kraantjeskan koffie schenkt. Hier is het te zien op de veiling van Sotheby’s in Londen.cmrd6koxeaaloig

De titel luidt Hollands meisje aan het ontbijt. Het werk uit 1755 wordt omschreven als ‘Het melkmeisje van de achttiende eeuw.’ Zo’n epitheton doet mij altijd denken aan Johnny English die in een van zijn films een Rolls Royce beschrijft als ‘de Rolls Royce onder de auto’s.’

Maar goed, het is een prachtig werk, met op de achtergrond een kerkinterieur. Liotard kon alleen schilderen wat hij zag, heb ik eens gelezen, dus hij zal dit tafereeltje hebben geënsceneerd of hebben geïnspireerd op het werk van een oude meester. Het ademt namelijk de sfeer van een zeventiende-eeuws genrestuk, reden waarom het extra mooi is dat dit kleinood nu naar ons land komt.

4988m09_52dnc

Het Rijksmuseum bezit een mooie collectie Liotards. Vanaf 1755 verkeerde de kunstenaar regelmatig in Holland. Een Haagse ambtenaar beschrijft hoe hij Liotard leerde kennen, die zich in exotische oosterse kledij hulde en (toen al!) een hippe baard cultiveerde: ‘Ik dacht dat ik van doen had met een aartsvader uit Libanon.’ Het bleek een kunstenaar uit Genève, die via Londen naar de Republiek was gereisd.

sk-a-240

Marie Fargues, de echtgenote van de kunstenaar, in Turks kostuum, op een pastel van Liotard.

Aanvankelijk verbleef Liotard met veel plezier (hij trouwde zelfs een Nederlandse vrouw) en succes (hij portretteerde de koninklijke familie aan het stadhouderlijk hof in Den Haag) in ons land, maar later met minder enthousiasme, toen hij met zijn vrolijke seksuele moraal niet op bijval van zijn Hollandse schoonfamilie bleek te kunnen rekenen.

In de collectie van het Rijksmuseum bevinden (zoals het portret van zijn vrouw hierboven) zich nu al enige meesterwerken van zijn hand, waaronder dit gezicht op de Mont Blanc. Het zelfportret en de dunne wand onderin, met de lijst van de openstaande deur rechts maken het geheel tot een even bizarre als briljante compositie. Als je het mij vraagt.

sk-a-1197

Dit is misschien muziek die bij de verse aankoop past:

 

logo_klokhuis

Snapje?

Het is moeilijk kiezen uit de bekroonde serie filmpjes en liedjes die Het Klokhuis heeft laten maken over taal en rekenen. Dit moet hem dan maar worden (de muziek is van  Racoon, de tekst van Katinka Polderman, het beeld van Mascha Halberstad en Sverre Fredriksen):

messiah

Messiah

Het liefst zouden we willen dat geen enkele kunstenaar succesvol was in zijn eigen tijd en dat wij pas inzien hoe geweldig hij of zij is. De grootheid van veel kunstenaars werd echter door hun tijdgenoten wel degelijk onderkend, maar soms raakte hun werk een beetje uit de mode, doordat ze niet meededen aan nieuwe stijlen of ontwikkelingen. Dat geldt bijvoorbeeld voor Rembrandt en Bach.

 

Gisteren zat er bij de Volkskrant een ‘commerciële bijlage’ vol ‘lezersaanbiedingen’ van klassieke concerten. Daarin las ik over de Messiah (1741) van Georg Friedrich Händel (die zich gaandeweg zijn verblijf in Londen meer Engelsman dan Saks voelde en zich in 1727 tot Engelsman liet naturaliseren en zich George Frideric Handel ging noemen):

Niemand was geïnteresseerd in het oratorium tot Händel op uitnodiging in Ierland een benefietconcert ging doen. Toen dit een groot succes werd, herinnerde hij zich zijn oratorium dat ergens in een la lag.

Fysiek lijkt het me vrij problematisch om als je in 1742 in Dublin bent een stuk op te voeren dat blijkbaar in Londen in een la ligt, want het kost je weken om het op te halen. Dit verhaal is dan ook onzin.

In werkelijkheid spoorde in de loop van 1741 Handels librettist Charles Jennens de componist aan om een oratorium te schrijven op een compilatie van teksten die Jennens uit de bijbel had gelicht. Jennens leek het een goed idee om het oratorium tijdens de Pasen 1742 in Londen uit te voeren. Dat de Messiah in de Volkskrant desondanks als ‘kerststuk pur sang’ wordt betiteld is dus ook een beetje raar, al wordt het tegenwoordig natuurlijk (vooral in Amerika) vaak rond kerstmis opgevoerd.

Handel ging pas met de tekst van Jennens aan de slag toen hij de uitnodiging kreeg om in Dublin een reeks concerten te geven voor het goede doel. Zijn idee was om de reeks rond Pasen 1742 af te sluiten met de nieuwe Messiah, waarbij hij voor het eerst in zijn leven een stuk componeerde voor zangers die hij niet kende. Zijn opera’s schreef hij doorgaans toegesneden op de stemmen van de zangers die hij tot zijn beschikking zou hebben.

Met die opera’s van Handel ging het in die tijd overigens wel slecht; de werken van Handel trokken al lang niet meer de volle zalen van voorheen.

Overigens werd die eerste uitvoering van de Messiah, op 13 april 1742 in Dublin, een groot succes, het stuk werd twee weken nogmaals gespeeld en de zaal zou hebben uitgepuild.

Een jaar later werd de Messiah, alweer rond Pasen, in Londen opgevoerd. In de Volkskrant staat het zo:

Tijdens een uitvoering in Londen kwam koning George uit zijn stoel toen het koor Halleluja inzette. De zaal volgde en daarom is dat tot op de dag van vandaag traditie in Engeland. De Messiah had hem weer op de kaart gezet als een groot componist.

Het is een prachtige mythe, maar er bestaat geen enkele bron uit die tijd waarin dit verhaal over George II wordt bevestigd. Pas in 1780 (George II en Handel zijn dan allebei al twintig jaar dood) duikt dit verhaal voor het eerst op. Het is even mooi als het verhaal over de Amerikaanse president Lyndon B. Johnson, die bij een uitvoering van de Messiah aanwezig was. Toen de hele zaal bij het Halleluja ging staan, zou hij zijn hoed hebben gepakt en naar buiten zijn gelopen, omdat hij dacht dat het afgelopen was.

Het is niet eens bekend of de koning aanwezig was bij die uitvoering op 23 maart 1743 in Londen. Wel weten we dat die uitvoering geen groot succes was, in tegenstelling tot die in Dublin. De commerciële bijlage van de Volkskrant denkt van wel en krijgt geen genoeg van de flauwekul over de koning:

Georg Friedrich Händel (1685-1759), tijdgenoot en landgenoot van J.S. Bach, staat te boek als een van de grootste (barok) componisten van zijn tijd. Toch ging hij pas echt zegevieren toen zijn oratorium de Messiah koning George in Engeland deed opveren en applaudisseren.

Apekool natuurlijk en heel raar Nederlands (‘Ga jij dit weekend nog echt zegevieren?’). Handel beleefde al tien jaar eerder grote triomfen met zijn opera’s en met bijvoorbeeld de muziek die hij in 1727 schreef voor de kroning van diezelfde George II. De Messiah werd pas een echt succes na de uitvoering in 1750 voor het Foundling Hospital en daar was de koning zeker niet bij.

Natuurlijk staat het iedereen vrij om mooie verhalen op te dissen over klassieke muziek, maar vertel er dan even bij dat het mythes zijn waarvoor alle bewijzen ontbreken.

Het gaat allemaal om de muziek, dat weet ik wel, daarom maar een mooi stukje uit de Messiah, niet vlekkeloos gespeeld en gezongen, maar wel ontroerend (let op de trompet zonder ventielen):