De Noorse editie van Aan het einde van de oorlog verscheen maandag 16 februari in de vertaling van Hedda Vormeland als Ved krigens slutt bij Bonnier Norsk Forlag. Vrijdag en zaterdag stonden de eerste recensies al in de kranten. In Dagens Næringsliv (dat lijkt mij het Noorse equivalent van Het Financieele Dagblad) noemt Leif Bull mijn boek een ‘Mørk mursteinsroman om Holocaust.’ Dat betekent geloof ik zoiets als een ‘Duistere baksteen van een roman over de Holocaust’. Hij plaatst mijn roman in ‘een golf’ van Nederlandse literatuur die in de Noorse boekwinkels zichtbaar wordt en noemt ook Safae el Khannoussi, Jente Posthuma en Rob van Essen.
Hij besluit:
Hier zijn motieven en figuren die velen zullen herkennen uit uiteenlopende werken zoals Son of Saul, The Boy in the Striped Pyjamas, Is dit een mens? en Ilsa, She Wolf of the SS, maar Natter slaagt erin om uit deze onvoorstelbare, hardnekkige duisternis zijn eigen onstuimige kakofonie te creëren. Het is niet leuk, maar het is absoluut de moeite waard om te lezen.
In een andere Noorse kwaliteitskrant, Vårt Land, vraagt Rolv Nøtvik Jakobsen zich af:
Hebben we meer boeken nodig over de Holocaust en de nazi-barbarij tijdens de Tweede Wereldoorlog? Is het mogelijk om op een nieuwe manier te beschrijven wat grensoverschrijdende wreedheid met mensen doet?
Hij geeft zelf het antwoord:
Bert Natters magnifieke roman, Aan het einde van de oorlog, die beschrijft hoe eenendertig verschillende mensen in de buurt van een Duits concentratiekamp een dag aan het einde van de oorlog beleefden, doet zijn best om die vragen met ‘ja’ te beantwoorden.
Deze criticus heeft sommige dingen goed gezien. Dit bijvoorbeeld:
Deze gefragmenteerde vertelstijl zou kunnen betekenen dat de lezer gemakkelijk de draad kwijtraakt, ware het niet dat de hele beschrijving van deze noodlottige 24 uur strikt gebruikmaakt van twee kenmerken van de klassieke tragedie: de eenheid van tijd en plaats.
‘Ik heb nog nooit zoiets gelezen’, bekent Rolv Nøtvik Jakobsen verderop in zijn lange recensie en toch vraagt hij zich af: ‘Maar is dit boek van bijna zevenhonderd pagina’s over één dag in een concentratiekamp niet te lang?’ Ook op die vraag geeft hij zelf het antwoord:
Om mijn eigen antwoord te geven: ik vond het boek niet te lang, integendeel, tegen het einde wenste ik dat het langer was.
Hij rondt af met complimenten voor de auteur en de vertaler:
Ik ben diep onder de indruk van de innovatieve vertelstijl en het werk dat de Nederlandse auteur Bert Natter in dit zeer geslaagde project heeft gestoken. En het is verheugend te kunnen melden dat de Noorse editie ook in alle opzichten van hoge kwaliteit is: het omslag is, hoe toepasselijk, een schilderij van Vebjørn Sand, en de vertaalster Hedda Vormeland heeft uitstekend werk verricht door de complexe roman in leesbaar Noors te vertalen. […] Vormeland is in het verleden al voor diverse prijzen genomineerd voor haar vertaalwerk, en het zou mij niet verbazen als ze er ook voor dit werk een zal ontvangen.
Bert Natter 