Glenn Gould

Vorige week was ik te horen in een uitzending van Nooit Meer Slapen (tegen het eind van de uitzending, vanaf 1:44), waar Pieter van der Wielen met enkele vragen stelde over een partituur van Bachs Goldbergvariaties die vandaag geveild zal worden bij Bonham’s.

Het gaat om een exemplaar dat Glenn Gould heeft gebruikt bij het editten van zijn tweede opname van de variaties. Er staan aantekeningen in over de takes die gebruikt moeten worden voor de uiteindelijke versie die op plaat zou verschijnen en opmerkingen over de verschillen tussen de digitale en de analoge opnames die tegelijk werden gemaakt.

Een andere keer kom ik daar graag op terug, vandaag ga ik even wat babbelen over Glenn & mij.

Ik heb een haat-liefde-verhouding met Glenn Gould, of eigenlijk een liefde-haat-liefde-verhouding. Ik ontdekte de klaviermuziek van Bach dankzij Jeroen Brouwers, die er vaak over schreef. Bij de personeelswinkel van Philips, waar je goedkoop platen en cd’s en apparatuur kon aanschaffen als je, zoals mijn vader, bij het bedrijf werkzaam was, vond ik als jongen van vijftien een opname van Zoltan Kocsis, die op het Philips-label een dubbelcd uitbracht met Bachs Die Kunst der Fuge.

170478717900

Ik denk dat dit mijn eerste kennismaking was. Ik heb die cd helaas niet meer. Maar hier hoor je hoe het ongeveer klonk:

De volgende vertolker van Bachs muziek op klavier met Glenn Gould zijn geweest. Een paar jaar was ik helemaal weg van zijn vertolkingen. En ook van zijn persoonlijkheid, de humor die hij had, de gekte, de toewijding aan de muziek.

Er bestaan goede documentaires over zijn leven (The Alchemist (1974) en Thereafter (2005) van Bruno Monsaingeon en Genius Within van Peter Raymont en Michèle Hozer (2010)) en ook een geweldige speelfilm in fragmenten (Thirty Two Short Films About Glenn Gould van François Girard (1993)), en daarnaast tientallen uren opnames van optredens uit het begin van zijn carrière en van de Canadese televisie, waar hij jarenlang muziekonderwijs gaf, op de manier waarop Bernstein (en later Wynton Marsalis) het in Amerika deed: sprekend en spelend.

Gaandeweg ontdekte mijn muzikale Bildung ontdekte ik Gustav Leonhardt, die Bach op klavecimbel speelde. Het kostte me enige tijd om aan de klank van dat instrument te wennen, maar na een paar jaar kon ik Bach op de piano niet meer aanhoren (de meeste mensen hebben dat bij Bach op klavecimbel) en ergerde ik me rot aan Glenn Gould, die in mijn oren meer Gould dan Bach speelde. Dat was eind jaren negentig.

Ik denk dat ik pas in de tijd dat ik begon na te denken over mijn roman Goldberg (rond 2000, ver voor mijn debuut) weer naar Glenn Gould ging luisteren en ik getroffen werd juist door de manier waarop hij de muziek annexeerde.

Gould speelde ook Hindemith en Schönberg en Brahms, en daarvoor kan ik het niet zo goed beoordelen, maar zeker is wel dat hij ook Beethoven en Mozart naar zijn hand zette. Bij Mozart erger ik me nog steeds de helft van de tijd, maar de Beethoven van Gould vind ik vaak erg goed, omdat hij dingen laten horen die je bij geen andere pianist hoort, zelfs niet bij Gulda (dat komt natuurlijk doordat Beethoven zijn muziek niet bedoeld heeft zoals Gould haar speelt, maar dat maakt niet uit).

Dit is Glenn Gould in 1960, met het laatste deeltje uit de Piano Sonata 17 in d-klein, op. 31/2, bijgenaamd The Tempest. 

Voor de liefhebber hier Glenn Gould met de hele sonate en introductie in 1967 (daaronder volgt een oppervlakkige vergelijking van Gould met andere pianisten:

Ter vergelijk Wilhelm Kempff, die speelt het trouwens ook idioot goed en geeft er een eigen draai aan, ergens eind jaren zestig, en hij kijkt erbij van: wat doen mijn handen nu toch allemaal weer?

Zo doet Daniel Barenboim het (totaal oninteressant, vind ik) (ik denk dat zelfs de grootste leek kan horen dat dit gepingel is) (niet dat ik niet zo zou willen kunnen spelen).

De meeste hits op internet heeft ongetwijfeld deze youtubester van onze tijd, Valentina Lisitsa. Dit is opname die werd gemaakt bij een repetitie, waarbij ze een camera om haar nek droeg, wat voor mij niet echt bijdraagt aan de ervaring, omdat het camerastandpunt de indruk wekt dat ze lazarus is, maar goed, gelukkig zijn er meer camera’s en is het geluid goed (en eerlijk is eerlijk, na 0:53 zie je heel goed de linkerhand (en pink) die basnootjes spelen en hoor je ze ook beter). Ze is controversieel, vanwege haar steun voor de Russische annexatie van de Krim, terwijl ze Oekraïense van geboorte is. Maar dat hindert niet, want ik vind dit gewoon echt goed gespeeld.

En dan als toetje een scène uit Total Recall (klaarblijkelijk Hongaars nagesynchroniseerd), waarin de protagonist eerst een stukje Mondschein-sonate pingelt en vervolgens een stukje uit het derde deel van The Tempest en wat er dan gebeurt!