Gas

IMG_4047Goed, de gaswinning in Groningen gaat dus stoppen. Naast warmte, welvaart en een hoop ellende heeft dat gas in ieder geval ook een deel van het oeuvre van Gerrit Krol (1934-2013) opgeleverd, waardoor al dat gedoe alleen al de moeite waard was. In 60 000 uur. Een autobiografie vertelt Krol onder andere over zijn tijd bij de NAM. Hij legt uit dat hij computerprogrammatuur ontwikkelt waarin alle financiële systemen worden beschreven en tot de conclusie komt dat er iets ontbreekt, hij ontdekt ‘dat door de NAM alleen maar geld werd uitgegeven. Er kwam niets binnen.’

Krol doet navraag en krijgt te horen dat hij echt alle systemen heeft beschreven. Na een paar dagen komt hij er achter dat er inderdaad geen systeem bestaat voor de inkomsten, aangezien de administratie daarvan ‘met de hand’ gebeurt: ‘Toos deed dat.’ We spreken halverwege de jaren zeventig.

Zo kwam ik bij Toos. Een dame die het speldje van haar twintig jaar dienstverband op de revers droeg. Bril. Geblondeerd. En – natúúrlijk – zeer bereid mij te vertellen hoe haar administratie werkte. In principe was die ‘helemaal niet zo ingewikkeld’: de NAM had maar één klant, de Gasunie. De Gasunie kreeg elke dag een rekening toegestuurd voor het geleverde gas. Wat ’t misschien nog een beetje ingewikkeld maakte, was de formule: het tarief, de transferprijs, de olie- en zwavelnotering, de dollarkoers. Ze haalde van de plank een zwarte ringband (waarop ik knijpletters zag geplakt: GAS ADMINISTRATIE, wat me ontroerde) en ik kreeg de ‘formules’ onder ogen: juridische afspraken. Contracten.

Ze bladerde wat heen en weer om me alles zo’n beetje te laten zien. Maar geen systeem. Want de berekening deed ze met een calculator en de facturen typte ze zelf.

‘Het gaat om miljarden,’ legde ze uit.

En nooit een fout dus.

‘Nee, dan had ik het wel gehoord,’ glimlachte ze en ze zette het boek met de knijpletters weer terug op de plank.

Een halfjaar later zou ze worden geautomatiseerd. Toen werd het een systeem. Kreeg ze een pc, leerde ze werken met Lotus’ Spreadsheet, het kladbok van de computer.

Twintig jaar lang werd dus de administratie van de ruggengraat van onze economie op een typemachine gedaan en bijgehouden in een ordner, die in de kast van een Gronings kantoortje stond en werd bewaakt door Toos.

Dit en nog veel meer mooie verhalen kun je lezen in de bundeling van Krols autobiografische stukken die onder de titel Krol & de Koninklijke bij Querido verscheen, nadat het oeuvre van de schrijver in 2001 bekroond was met de P.C. Hooftprijs.